Leyte, 20 października 1944: początek końca potęgi floty Japonii

20 października 1944 roku wojska amerykańskie wylądowały na filipińskiej wyspie Leyte, rozpoczynając kampanię, która miała przywrócić Filipiny pod kontrolę aliantów. Desant uruchomił japońską próbę rozbicia amerykańskich sił morskich; kilka dni później doszło do serii starć znanych jako bitwa w Zatoce Leyte. Jej skutkiem było poważne osłabienie zdolności japońskiej floty do prowadzenia kolejnych operacji.

Dlaczego Amerykanie wrócili na Filipiny

Filipiny miały strategiczne znaczenie dla obu stron. Ich położenie łączyło Japonię z zasobami surowców w Azji Południowo-Wschodniej, a kontrola nad archipelagiem dawała ważne bazy i szlaki komunikacyjne. Dla Stanów Zjednoczonych powrót na Filipiny był zarazem celem wojskowym i spełnieniem zapowiedzi generała Douglasa MacArthura, który opuścił archipelag w 1942 roku.

Lądowanie na Leyte rozpoczęło powrót sił amerykańskich, ale nie oznaczało jeszcze odzyskania całych Filipin. Zajęcie wyspy wymagało walk lądowych i zabezpieczenia dostaw. Równocześnie japońskie dowództwo próbowało zaatakować flotę wspierającą desant, zanim Amerykanie umocnią przyczółek.

Od desantu do bitwy morskiej: oś czasu

• 20 października: wojska amerykańskie lądują na Leyte. Rozpoczyna się kampania filipińska, a nie sama bitwa w Zatoce Leyte.
• 23–24 października: amerykańskie siły wykrywają i atakują japońskie zespoły morskie na podejściach do zatoki, między innymi w rejonie przejścia Palawan oraz cieśnin Surigao i San Bernardino.
• 25 października: dochodzi do starć w cieśninie Surigao, na Morzu Samar i w pobliżu przylądka Engaño. To najbardziej intensywny dzień walk morskich w ramach bitwy.
• 26 października: kończą się główne starcia składające się na bitwę w Zatoce Leyte. Operacje i walki o Leyte trwają dalej.

Daty te pokazują różnicę między dwoma wydarzeniami, które często bywają łączone. Inwazja na Leyte zaczęła się 20 października. Bitwa w Zatoce Leyte była późniejszą serią starć morskich, rozgrywających się głównie od 23 do 26 października.

Plan Kurity i decyzje Halseya

Japoński plan zakładał uderzenie z kilku kierunków na amerykańskie okręty wspierające lądowanie. Ważną rolę odegrał admirał Takeo Kurita, który dowodził silnym zespołem ciężkich okrętów. Inne japońskie siły miały odciągnąć część amerykańskiej floty od Leyte, tworząc okno dla ataku.

Admirał William Halsey dowodził amerykańską Trzecią Flotą. Jej działania w pobliżu Filipin wpłynęły na rozmieszczenie sił podczas walk: japońskie dowództwo próbowało wykorzystać okazję, by dotrzeć do amerykańskich jednostek osłaniających desant. Sytuacja była dynamiczna, a decyzje podejmowane na morzu miały znaczenie dla bezpieczeństwa wojsk na wyspie.

W starciu u wybrzeży Samar mniejszy amerykański zespół osłaniający transporty natknął się na znacznie silniejsze okręty Kurity. Walki pokazały, że nawet lokalna przewaga liczebna nie przesądzała o wyniku: liczyły się także rozpoznanie, lotnictwo, koordynacja i decyzje dowódców. Japońskie okręty ostatecznie nie zniszczyły transportów wspierających lądowanie.

Co bitwa zmieniła dla japońskiej floty

Bitwa w Zatoce Leyte nie zakończyła wojny na Pacyfiku. Pokazała jednak, jak ograniczone stały się możliwości japońskiej marynarki wojennej. Po poniesionych stratach flota Japonii miała znacznie mniejszą zdolność do przeprowadzania skoordynowanych, dużych operacji nawodnych przeciwko siłom amerykańskim.

Znaczenie starcia wynikało również z jego związku z walkami na lądzie. Gdy japoński plan nie zdołał zniszczyć sił osłaniających desant, amerykańskie wojska mogły kontynuować działania na Leyte. Zdobywanie Filipin trwało jeszcze wiele miesięcy, a wojna zakończyła się dopiero w 1945 roku.

Rocznica 20 października upamiętnia więc rozpoczęcie lądowania na Leyte i nowy etap kampanii filipińskiej. Do bitwy w Zatoce Leyte doszło kilka dni później; to ona osłabiła flotę Japonii i utrudniła jej dalsze działania na morzu.

Źródło: Britannica